WSPOMNIENIA Z MARTWEGO DOMU (The House of the Dead)

“W 1849 roku Dostojewski za przynaleznosc do Kola Pietraszewskiego zostal skazany na kare smierci przez rozstrzelanie. W ostatniej chwili car odwolal te kare i zamienil ja na wiezienie polaczone z ciezkimi robotami. Pisarz przebywal na katordze cztery lata, a doswiadczenia zebrane w tym okresie pozwolily mu przedstawic w powiesci obraz zycia w syberyjskim wiezieniu.
Swoje wspomnienia Dostojewski wklada w usta szlachcica, Aleksandra Pietrowicza Gorianczykowa, skazanego za zabojstwo zony na dziesiec lat ciezkich robot. Opisuje zwyczaje panujace w twierdzy, relacje miedzy wspolwiezniami, ich historie, zachowania, postawy i charaktery, przedstawia rozne fragmenty katorzniczego zycia (pobyty w szpitalu, handel wodka, swieta, kary cielesne, zachowanie przelozonych, roboty) i wiele sylwetek skazancow, posrod ktorych wielu to ludzie dobrzy, wartosciowi, z ktorymi nawiazuje przyjaznie.
Wiekszosc katorznikow to jednak ludzie ponurzy, dumni, ambitni, zawistni, zli i zlosliwi. Awantury, kradzieze i bojki sa na porzadku dziennym, atmosfera moralna panujaca w barakach jest dla Gorianczykowa trudna do zniesienia. Wiekszosc skazancow pochodzi ze stanu chlopskiego, do bylego „pana” odnosza sie z pogarda, a niekiedy nienawiscia, Aleksandrowi Pietrowiczowi jako bylemu szlachcicowi jest na katordze wyjatkowo ciezko, wrogosc wiekszosci wspolwiezniow i samotnosc – to uczucia szczegolnie doskwierajace mu podczas pierwszych miesiecy pobytu w wiezieniu”.